పాస్పోర్టు అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క పౌరసత్వానికి ఖచ్చితమైన లేదా నిశ్చయాత్మకమైన ఆధారం కాదని, అది కేవలం భారతీయ పౌరుల విదేశీ ప్రయాణాలను క్రమబద్ధీకరించడానికి ఉపయోగపడే ఒక ప్రయాణ పత్రం (Travel Document) మాత్రమేనని కేంద్ర ప్రభుత్వం కీలక వివరణ ఇచ్చింది. గత కొన్ని వారాలుగా దేశవ్యాప్తంగా పాస్పోర్టును పౌరసత్వ గుర్తింపు కార్డుగా పరిగణించవచ్చా లేదా అనే అంశంపై తీవ్రమైన చట్టపరమైన, రాజకీయ చర్చ నడుస్తోంది. ఈ వివాదానికి పూర్తిగా చెక్ పెడుతూ కేంద్ర విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ (MEA) అధికార ప్రతినిధి రణ్ధీర్ జైస్వాల్ మంగళవారం నాటి మీడియా సమావేశంలో అధికారిక ప్రకటన చేస్తూ పూర్తి స్థాయి స్పష్టతనిచ్చారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వ వివరణ ప్రకారం.. 1967 నాటి పాస్పోర్టు చట్టం, అలాగే 1980 నాటి పాస్పోర్టు నిబంధనలను అనుసరించి.. భారతీయ పౌరులు దేశాన్ని దాటి వెళ్లే ప్రక్రియను, అంటే వారి విదేశీ నిష్క్రమణలను క్రమబద్ధీకరించడానికి మాత్రమే ప్రభుత్వం ఈ పత్రాన్ని అధికారికంగా జారీ చేస్తుంది. ఈ సందర్భంగా రణ్ధీర్ జైస్వాల్ దేశంలో పాస్పోర్టుల వినియోగానికి సంబంధించిన కొన్ని ఆసక్తికరమైన గణాంకాలను కూడా పంచుకున్నారు. ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని మొత్తం జనాభాలో కేవలం 8 శాతం కంటే తక్కువ మంది పౌరుల వద్ద మాత్రమే పాస్పోర్టులు అందుబాటులో ఉన్నాయని ఆయన వెల్లడించారు. చట్టప్రకారం కొన్ని ప్రత్యేక నిబంధనల కింద భారతీయులతో పాటు నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో విదేశీయులకు కూడా పాస్పోర్టు లేదా అత్యవసర ప్రయాణ పత్రాలను అందించే అవకాశాలు ఉంటాయి కాబట్టి, కేవలం ఈ చిన్న బుక్లెట్ ఆధారంగా పౌరసత్వాన్ని ఖరారు చేయలేమని కేంద్ర ప్రభుత్వ వర్గాలు స్పష్టం చేశాయి.
ఎన్నికల సంఘం పలు రాష్ట్రాల్లో చేపట్టిన ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక ముమ్మర సవరణ (SIR) ప్రక్రియ నేపథ్యంలో ఈ అంశం తెరపైకి వచ్చింది. దీనికి మద్దతుగా 2013 నాటి బాంబే హైకోర్టు సంచలన తీర్పును కూడా ప్రభుత్వ వర్గాలు ఈ సందర్భంగా గుర్తు చేస్తున్నాయి. పాస్పోర్టును కలిగి ఉండటం అనేది పౌరసత్వానికి నిశ్చయాత్మకమైన సాక్ష్యం కాదని నాడే హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అయితే నివాస ధ్రువీకరణ, పోలీసు వెరిఫికేషన్ వంటి కఠినమైన తనిఖీల తర్వాతే పాస్పోర్టు ఇస్తున్నప్పుడు, దీనిని పౌరసత్వ రుజువుగా ఎందుకు తీసుకోరంటూ ప్రతిపక్షాలు, పలు వర్గాలు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయడంతో ఈ అంశం రాజకీయ దుమారానికి దారి తీసింది. దీంతో అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు, విదేశాల్లో గుర్తింపు పొందేందుకు మాత్రమే పాస్పోర్టు ప్రాథమిక ఉద్దేశమని కేంద్రం మరోసారి స్పష్టమైన ప్రకటన ద్వారా తేల్చి చెప్పింది.
