పాస్పోర్ట్ అనేది కేవలం ఒక అంతర్జాతీయ ప్రయాణ పత్రం మాత్రమేనని, అది పౌరసత్వానికి తిరుగులేని రుజువు కాదంటూ కేంద్ర విదేశాంగ శాఖ జూన్ 24, 2026 న చేసిన ప్రకటన దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది. విస్తృతమైన పోలీసు వెరిఫికేషన్ మరియు కఠినమైన పరిశీలనల తర్వాత ప్రభుత్వం జారీ చేసే పాస్పోర్టును పౌరసత్వ ఆధారంగా తీసుకోకపోవడంపై ప్రతిపక్ష నేతలు కపిల్ సిబల్, అసదుద్దీన్ ఓవైసీలతో పాటు ప్రముఖ రచయిత జావేద్ అక్తర్ వంటి వారు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ఆధార్ కార్డ్ కేవలం నివాస గుర్తింపును, ఓటర్ ఐడీ ఓటు హక్కును, మరియు పాన్ కార్డ్ ఆదాయపు పన్ను అవసరాలను మాత్రమే సూచిస్తుండటంతో.. మరి ఒక వ్యక్తి తాను నిజమైన ‘భారత పౌరుడు’ అని నిరూపించుకోవడానికి ఎలాంటి పత్రాలు అవసరమవుతాయనే గందరగోళం ప్రజల్లో వ్యక్తమవుతోంది.
కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనలు మరియు గతంలో నేషనల్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ సిటిజన్స్ () ప్రక్రియ సందర్భంగా వెలువడిన మార్గదర్శకాల ప్రకారం.. ఒక వ్యక్తి యొక్క భారతీయ పౌరసత్వాన్ని చట్టబద్ధంగా నిర్ధారించడానికి మరియు నిరూపించడానికి కింద పేర్కొన్న పత్రాలను ప్రాథమిక ఆధారాలుగా పరిగణిస్తారు. వీటి ద్వారా సదరు వ్యక్తి లేదా వారి తల్లిదండ్రులు భారత భూభాగంలో పుట్టి, ఇక్కడే శాశ్వత పౌరసత్వం కలిగి ఉన్నారనే విషయం స్పష్టమవుతుంది:
జనన ధ్రువీకరణ పత్రం (Birth Certificate): పౌరుడి పుట్టుకను, పుట్టిన తేదీని మరియు స్థలాన్ని అధికారికంగా ధృవీకరించే అత్యంత కీలకమైన పత్రం.
తల్లిదండ్రుల పౌరసత్వ పత్రాలు: తల్లిదండ్రులకు భారతీయ పౌరసత్వం ఉందని నిరూపించే వారి జనన ధ్రువీకరణ పత్రాలు లేదా ఇతర ప్రభుత్వ రికార్డులు.
విద్యాసంబంధిత సర్టిఫికెట్లు (Education Certificates): ప్రభుత్వ గుర్తింపు పొందిన పాఠశాలలు లేదా విద్యా బోర్డుల నుండి పొందిన సర్టిఫికెట్లు.
భూమి/ఆస్తి రికార్డులు లేదా పాత ప్రభుత్వ పత్రాలు: చాలా కాలంగా భారతదేశంలోనే నివసిస్తున్నట్లు చూపే చట్టబద్ధమైన రెవెన్యూ రికార్డులు లేదా పురాతన ప్రభుత్వ రికార్డులు.
భారత పౌరసత్వ చట్టం, 1955 () ప్రకారం ఒక వ్యక్తి ప్రధానంగా ఐదు మార్గాల్లో భారతీయ పౌరసత్వాన్ని పొందేందుకు అవకాశం ఉంది. మొదటిది పుట్టుక ద్వారా (By Birth) భారతదేశంలో జన్మించడం, రెండోది వంశపారంపర్యంగా (By Descent) తల్లిదండ్రుల ద్వారా సంక్రమించడం, మూడోది రిజిస్ట్రేషన్ ద్వారా (By Registration) దరఖాస్తు చేసుకోవడం, నాలుగోది చట్టబద్ధ నిబంధనల ప్రకారం సహజసిద్ధంగా (By Naturalisation) పౌరసత్వం పొందడం, మరియు ఐదోది ఏదైనా కొత్త భూభాగాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేయడం (By Incorporation of Territory) ద్వారా ఆ ప్రాంత ప్రజలకు పౌరసత్వం కల్పించడం. పౌరసత్వంపై వివాదాలు లేదా అనుమానాలు తలెత్తినప్పుడు ఈ చట్టపరమైన నిబంధనల ఆధారంగానే సంబంధిత అధికారులు పౌరసత్వ హోదాను నిర్ధారిస్తారు.
