రసాయన శాస్త్ర రంగంలో 2026 సంవత్సరానికి గాను ప్రతిష్టాత్మక నోబెల్ పురస్కారం ఇద్దరు దిగ్గజ శాస్త్రవేత్తలను వరించింది. ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన హెన్రీ బి. కగాన్, జపాన్‌కు చెందిన కెన్సో సొవాయ్‌లకు సంయుక్తంగా ఈ అవార్డును రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ప్రకటించింది. అసమాన సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో (Asymmetric Organic Synthesis) నాన్-లీనియర్ ఎఫెక్ట్స్ మరియు ఆటో క్యాటాలిసిస్ రంగాల్లో వారు చేసిన అద్భుత ఆవిష్కరణలకు గుర్తింపుగా ఈ అత్యున్నత పురస్కారాన్ని అందజేస్తున్నట్లు నోబెల్ కమిటీ అధికారికంగా వెల్లడించింది.
రసాయన శాస్త్రంలో ‘నాన్-లీనియర్ ఎఫెక్ట్స్’ అనేవి రసాయన చర్యల్లో చాలా స్వల్ప మార్పులు సైతం ఊహించని రీతిలో అత్యంత భారీ ఫలితాలకు దారితీసే సంక్లిష్ట పరిస్థితులను వివరిస్తాయి. ఒక రసాయన ప్రక్రియలో చిన్న ప్రేరణ లేదా అసమతుల్యత భారీ మార్పుగా ఎలా రూపాంతరం చెందుతుందో అర్థం చేసుకోవడానికి హెన్రీ కగాన్ పరిశోధనలు బలమైన పునాది వేశాయి. ముఖ్యంగా అణువులు ఎడమ, కుడి చేతుల వంటి ప్రతిబింబ రూపాల్లో (Chirality) ఉన్నప్పుడు, నిర్దిష్ట అణువులను మాత్రమే భారీ స్థాయిలో ఉత్పత్తి చేయడంలో ఈ నాన్-లీనియర్ సూత్రాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
మరోవైపు జపాన్ శాస్త్రవేత్త కెన్సో సొవాయ్ ‘ఆటో క్యాటాలిసిస్’ ప్రక్రియలో సంచలన పరిశోధనలు చేశారు. ఈ ప్రక్రియలో రసాయన చర్య ద్వారా ఏర్పడే ఒక ఉత్పత్తే ఉత్ప్రేరకంగా (Catalyst) మారి, అదే చర్యను స్వయంగా మరింత వేగవంతం చేసి తనలాంటి ఉత్పత్తులనే విస్తృతంగా తయారుచేస్తుంది. జీవ పరిణామ క్రమంలో నిర్దిష్ట అణు నిర్మాణాలే ప్రాధాన్యత సంతరించుకోవడానికి గల శతాబ్దాల రహస్యాన్ని ఛేదించడంతో పాటు, ఆధునిక ఔషధ తయారీ రంగంలో అత్యంత సమర్థవంతమైన మాలిక్యూల్స్ అభివృద్ధి చేయడానికి వీరి పరిశోధనలు విప్లవాత్మక మార్గాన్ని చూపాయి.
