ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ మరియు ఇతర కమిషనర్ల నియామక ప్రక్రియలో కేంద్ర ప్రభుత్వం అనుసరిస్తున్న విధానంపై సుప్రీం కోర్టు తీవ్ర అసహనం వ్యక్తం చేసింది. నియామక కమిటీ నుండి భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిని (CJI) తొలగిస్తూ 2023లో కేంద్రం చేసిన చట్ట సవరణను ధర్మాసనం ప్రశ్నించింది. సీబీఐ డైరెక్టర్ను ఎంపిక చేసే ప్యానెల్లో సీజేఐ సభ్యుడిగా ఉన్నప్పుడు, ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడాల్సిన అత్యున్నత వ్యవస్థ అయిన ఎన్నికల కమిషన్ నియామకాల్లో ఆయన ఎందుకు ఉండకూడదని జస్టిస్ దీపాంకర్ దత్తా నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం నిలదీసింది. పారదర్శకమైన ఎన్నికల నిర్వహణ కోసం నియామక కమిటీలో ఒక స్వతంత్ర సభ్యుడి అవసరం లేదా అని కేంద్రాన్ని ప్రశ్నించింది.
ప్రస్తుత విధానం ప్రకారం ప్రధాని, విపక్ష నేత మరియు ప్రధాని నామినేట్ చేసిన కేంద్ర మంత్రి ఈ కమిటీలో సభ్యులుగా ఉన్నారు. దీనిపై స్పందించిన కోర్టు, ఈ పద్ధతిలో మెజారిటీ (2:1) ఎప్పుడూ ప్రభుత్వానికే ఉంటుందని వ్యాఖ్యానించింది. ప్రధాని నిర్ణయంతో కేంద్ర మంత్రి విభేదించే అవకాశం ఉండదు కాబట్టి, ఇది కేవలం కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ (Executive) తీసుకునే నిర్ణయంగానే మారుతుందని ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. “కార్యనిర్వాహక విభాగానికి ఈ విషయంలో వీటో అధికారం ఎందుకు ఉంది?” అని న్యాయమూర్తి ప్రశ్నిస్తూ, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో ఇలాంటి కీలక నియామకాలు ఏకపక్షంగా ఉండకూడదని స్పష్టం చేశారు.
అటార్నీ జనరల్ ఆర్. వెంకటరమణి వాదనలు వినిపిస్తూ, ఆచరణలో వివక్ష ఉండకపోవచ్చని చెప్పినప్పటికీ, ధర్మాసనం దానిని ఏకీభవించలేదు. పార్లమెంటుకు చట్టాలు చేసే అధికారం ఉన్నప్పటికీ, ఆ చట్టాలను రాజ్యాంగబద్ధంగా విశ్లేషించే అధికారం సుప్రీం కోర్టుకే ఉంటుందని జస్టిస్ దత్తా గుర్తు చేశారు. ఎన్నికల కమిషన్ వంటి స్వతంత్ర సంస్థల విశ్వసనీయతను కాపాడటానికి నియామక ప్రక్రియ పారదర్శకంగా ఉండాలని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. ఈ కేసు విచారణ ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయ మరియు న్యాయ వర్గాల్లో ఆసక్తిని కలిగిస్తోంది.
